8 مارس روز جهانی زن مبارک

پرِ پرواز ندارم
امّا
دلی دارم و حسرت دُرناها.
و به هنگامی که مرغان مهاجر
در دریاچه‌ی ماهتاب
پارو می‌کشند،
خوشا رها کردن و رفتن!
خوابی دیگر
به مردابی دیگر!
خوشا ماندابی دیگر
به ساحلی دیگر
به دریایی دیگر!
خوشا پر کشیدن، خوشا رهائی،
خوشا اگر نه رها زیستن مردن به رهائی!

احمد شاملو

مثلث زن ستیزی

مذهب و اسلام زدگی ، فرهنگ و سنت مردسالاری دیرینه ، نظام سرمایه داری

ریشه های زن ستیزی:

·       مذهب و اسلام زدگی

·       فرهنگ مردسالاری دیرینه

·       نظام سرمایه داری

ارتباط زن ستیزی و مذهب

زنان همواره در ردیف اولین گروههای اجتماعی قربانی احکام ارتجاعی و قوانین تبعیض آمیز منبعث از دیانت اسلام و اجحافات سیستماتیک حکومت های مستبد مذهبی ملهم از این آئین قرار دارند. آیات قرآن، روایات اسلامی و سخنان و احکام نقل قول شده از رهبران صدر اسلام و اخلاف آنان که بعدها به موازات سیر تحولات تاریخی در هیئت حکومت های مذهبی انعکاس حقوقی یافت، بر مادون و فرودست بودن زنان تاکید دارند. «همانا مردان را بر زنان برتری دادیم زیرا خدا برخی را بر برخی دیگر برتری بخشیده است و چونکه مردان به زنان نفقه می دهند، پس زنان درستکار فرمانبردارند.»
زن از دید اسلام

·       پذیرش موجوداتی دست دوم

·       پذیرش اصل تبعیض

 نخست آنکه نیمی از جمعیت آحاد جامعه بشری یعنی زنان را مادون، فرودست و موجوداتی دست دوم و فرمانبردار که بایستی سلطه و فرمانروایی نیمی دیگر یعنی مردان را بپذیرند، معرفی می کند .                                                       دوم آنکه نابرابری و تبعیض میان گروهها، قشرها و طبقات اجتماعی را ذاتی زندگی نوع بشر و ناشی از "مشیت و خواست الهی" می داند و بدینسان "برتری برخی بر برخی دیگر" را اصلی مقدس، خدشه ناپذیر و لازم الاجرا معرفی می کند.
در بستر تاریخی و فرهنگی متاثر از آن، عرف اجتماعی و فرهنگ سنتی جوامع اسلام زده در پیوند با سیستم سرمایه داری به عنوان یکی از مهمترین علل بازتولید تبعیضات و نابرابری های اجتماعی و اقتصادی عمل می کنند.

از مشخصات "زن خوب و مطلوب" مشمول زنانی می گردد که به خوبی خانه داری می دانند و یا مادرانی هستند که بایستی تمام وقت خود را در خانه سپری و صرف کار کسالت آور و فروبرنده خانگی، نگهداری از فرزندان و تیمار شوهران خویش نمایند. بدینسان بی جهت نیست که زنان در جوامع اسلام زده در مقام مقایسه با سایر جوامع امروزین از کمترین سهم در حوزه فعالیت و اشتغال اقتصادی برخوردارند.

نقش زن در تفکر مذهبی و اسلامی چنین است: «زنان و دختران به عنوان مادرانی هستند که اولین عاملین انتقال ارزش ها، هنجارها، فرهنگ، ‌آداب و رسوم و سنت های اسلامی می باشند» . به این ترتیب زنان فعال و شاغل نیز با انواع اجحافات و تبعیضات سیستماتیک و قانونی از جمله دریافت مزد نابرابر در قبال کار برابر با مردان روبرو هستند. در ایران تحت حاکمیت رژیم اسلامی «نسبت دستمزد زنان کارگر نسبت به مردان یک سوم و در بهترین حالت دو سوم است.» علاوه بر این مشکل دیگری که کارگران زن با آن روبرو هستند توقعات و تعرضات جنسی برخی از کارفرمایان در محیط کار است که بسیاری از زنان کارگر را به منظور مقابله با این تعرضات، ناگزیر از ترک شغل و خانه نشینی می کند.. گذشته از این در ایران تحت حاکمیت رژیم اسلامی بیشتر زنان کارگر در شغل های فصلی و به صورت روزمزد کار می کنند و از امنیت شغلی بسیار پائین برخوردار هستند.

ارتباط زن ستیزی و مردسالاری

پدید آمدن مالکیت خصوصی و گردآوری منابع (ثروت)طبیعی که رابطه مستقیم با قدرت فزیکی دارد تفوق و برتری مردان بر زنان به نسبت برخورداری شان از منابع طبیعی بیشتر و قدرت فزیکی آغاز می گردد و با گذشت زمان که مالکیت خصوصی چهره عریان تری بخود می گیرد ، نابرابری اجتماعی به ویژه تبعیض جنسیتی و سلطه مردان بر زنان خشن تر و غیر انسانی تر میگردد.

زنان به لحاظ برخورداری از توانایی فیزیکی کمتر نسبت به مردان، فرودست ترین طبقه اجتماعی را در طول تاریخ شکل داده اند، موقعیت زنان چه در طبقه برخوردار و چه در طبقه محروم پایین تر از مردان بوده است.

به تعبیر دوبوار هیچ کس زن به دنیا نمی آید بلکه زن می شود ، یعنی زنان با پذیرش نقش های انفعالی مانند: مادری و همسری زمینه تسلط مردان بر خود را فراهم می کند ، او ریشه های تبعیض و نابرابری جنسیتی را در نقش های که زنان در جامعه مردسالار می پذیرد می داند.

ارتباط زن ستیزی و  سیستم سرمایه داری

اهمیت کار زنان برای سرمایه داری از آنجا ناشی می شود که کارفرمایان علاوه بر استثمار طبقاتی ، با کمک تبعیض جنسی به استثمار مضاعف زنان کارگر مبادرت کرده و به این ترتیب سود سرشاری به دست می آورند.
کار در شرایط به مراتب غیرانسانی تر، بدون ساعات منظم کاری، بدون حمایت های قانونی و بدون پرداختن اضافه کاری، بدون بیمه های بهداشتی و درمانی و با دستمزد بسیار پائین در مقایسه با کار مشابه با کارگران مرد ...از ویژگی های بارز نیروی کار زنان در کشورهای جهان سوم است.

عوارض ناشی از تبعیض جنسیتی و زن ستیزی در زنان:

·       عدم خودباوری اجتماعی

·       عدم اعتماد بنفس

·       گم کردن هویت فردی

·       پذیرش نقش انفعالی

      

             

اشکال حذف هویت فردی:

·       خانه نشین کردن زنان

·       تحمیل حجاب

·       گرایش

·       تحت سلطه قرار دادن زنان توسط مردان در خانواده و جامعه

·       از طریق تبعیض در قوانین حقوقی (ارث، دیه، اشتغال  )

·       از طریق قوانین خانواده( ازدواج، طلاق، حضانت فرزند، اجازه سفر و غیره)

·       از طریق کتب درسی  در محیط آموزشی

·        ارائه الگوهای هدف دار در تلویزیون و سایر رسانه

·       ایجاد موانع و محدودیت در فعالیتهای اجتماعی

·       کاهش نقش اجتماعی ( در مقام قاضی، نماینده مجلس و پستهای مهم سیاسی )

اثرات کاهش خودباوری فردی و اجتماعی، الگوگیری، وجود مشکلات روحی و روانی عبارتند از:

·       گرایش افراطی به آرایش( بین ۵ /۱ تا ۲ ميليارد دلار در سال، سومین مصرف کننده در خاورمیانه و هفتمین واردکننده در جهان)

·       گرایش افراطی به جراحی بینی و سایر اجزای بدن(رتبه اول جراحی بینی در جهان)

·       گرایش افراطی به کشیدن سیگار(از هر ۱۰ معتاد یک نفر زن)

·       گرایش افراطی به مد گرایی

بسیاری از دختران و زنان با اعتماد به نفس پايين، خجالتی و کساني که فرصت دستیابی به خودباوري اجتماعي و شخصي به آنان داده نشده، گرایش شدید به آرايش، جراحی بینی و تبعیت از مد  نشان می دهند

- استفاده از لوازم آرايشي يکي از اقلام پرمصرف روزمره بسياري از خانوارهاي ايراني به شمار مي رود. بساط لوازم آرايش در ایران روي پارچه های آلوده کف خيابان عرضه می شود

- افراد متقلب اين روزها در زيرزمينها و کارگاههاي غيرمجاز شهرهاي مرزي ترکيه و ايران، چین، کره و تایلند به تهيه و توليد لوازم آرايشي پرمصرف همچون کرم پودر، ريمل و پنکيک با جعل مارکهاي معروف پرداخته و توليدات خود را به صورت قاچاق وارد و در بازارهاي مصرف به فروش مي رسانند.

- این تمایل بیش از حد به جراحی های زیبایی ناشی از پدیده ایی بنام اختلال بدشکل پنداری بدن (Body dismorphic disorder)  است .این همان وسواس ذهنی است که طی آن فرد به اشتباه قسمتی از بدن خود را بدشکل می پندارد و به طور مرتب آن را در ذهن خود مرور می کند و حتی اگر نقص کوچکی در صورت و بدن خود داشته باشد آن را بسیار بزرگ جلوه می دهد.

چرخه گرایش به سیگار:

·       مرحله اول: شروع در بین اقشار مرفه و مشهور جامعه

·       مرحله دوم: عامه مردم

·       مرحله سوم: زنان

اما براساس تحقیقات، تابو شکنی از عوامل اصلی  گرایش افراطی به سیگار است. این گرایش افراطی ارتباط تنگاتنگی با فشارهای وارده بر زنان در یک جامعه اسلام زده و پر از تبعیض ناشی می شود. وقتی مردی سیگار می کشد، مردم آن را به نادرست ،هنجار تلقی می کنند در حالی که یک زن سیگاری کار ناهنجاری انجام می دهد و تصور می شود او با شکستن تابوی زن ایرانی قدم در مسیر دیگری گذاشته است.

دوران مدرنیته؛ موجبات حضور زنان در جامعه و در تمام محیط های کاری را بدنبال داشت. یکی از بدترین رفتارهای مردانه، کشیدن سیگار  که به ظاهر نمایش بزرگی و اعتماد به نفس بود، به زنان نیز ارزانی شد. فشار و استرس کاری ناشی از مشاهده تبعیض های جنسیتی در جامعه و محیط اجتماعی و تغییر مداوم نقش در جامعه و کانون خانواده، استرس و فشارهای عصبی آن ها را دو چندان کرد. عدم دسترسی زنان به خواسته های خود در جامعه ،موجب شد تا بخشی از زنان سیگار کشیدن را به عنوان نمادی از رسیدن به استقلال و هویت انتخاب کنند.

گرایش به مد

مد يكي از راه هاي مختلف زندگي است كه ما به كمك آن مي خواهيم خود را در جامعه و فعاليت هاي اجتماعي وارد كرده و با همگوني با ساير انسان هاي اطرافمان به سمت يك زندگي اجتماعي حركت كنيم .هر پديده اي كه در جامعه مورد استقبال قرار گيرد نوعي مد است. اشکال بروز مد:

·       لباس، کفش و آرایش

·       پائولو کوئیلو و آنتونی رابینز

·       فوتبال، بازیگری، گیتار

مد نمادي از وضعيت فرهنگي واجتماعي يك جامعه  است که گاهي جعلي و نوعي حر كت تقليدي محسوب می شود. در حقیقت وقتي مد جديد گسترش پيدا مي كند بتدريج افت كرده و به پايين ترين حد خود مي رسد؛ علت آن است كه هر لحظه تعداد بيشتري از افراد از آن پيروي مي كنند و بعد از مدتي ديگر مد مورد نظر به صورت يك امر عادي در مي آيد كه تنوع قبلي را ندارد.

اكثر مردم مد را بامدل هاي لباس، كفش وآرايش مي شناسند. اما مد گاهي از دريچه ديگري خودنمايي مي كند. زماني كتابهاي پائولو كوئيلو و جبران خليل جبران دست به دست مي شوند، گاهی کتابهای آنتونی رابینز. گاهي هم مد از دريچه بروز استعدادها، پيشرفت و تلاش ظاهر مي شود و عده زيادي به سمت فوتبال، شنا، بازيگري، گريم، گيتار، ارگ و ... گرايش پيدا مي كنند. ولي مد معمولا در بخش پوشاك و تجملات ظاهري كاربرد دارد. اما گاهي كتاب خواندن، گيتار زدن و ... در جامعه باب مي شود كه آن هم نوعي مد است، حتي گاهي خوردن برخي غذاها مد مي شود.

چرخه مد :

·       طبقات بالاي اجتماعي

·       طبقات متوسط جامعه

·       طبقات پایین جامعه

دختران طبقه بالاي اجتماعي در يك جامعه لباسي را كه بتازگي طراحي شده بپوشند بزودي دختران طبقات پايين تر اجتماعي كه آرزوي پوشيدن آن لباس را دارند طالب آن لباس مي شوند و اين تقاضا باعث مي شود بازار و توليدكنندگان، لباس مورد نظر را با قيمت هاي پايين تري وارد بازار كنند تا مابقي افراد هم قدرت خريد آن را داشته باشند و در كل فروش آن ها بيشتر شود. بعد از مدتي همه طبقات اين لباس را مي توانند تهيه كنند و ديگر لباس مورد نظر براي طبقه بالا يك امتياز منحصر به فرد تلقي نمي شود در نتيجه آن ها دنبال يك لباس جديد مي گردند تا دوباره از سايرين متمايز شوند و مد جديد مطرح مي شود. علل  اصلی مد گرایی را باید در ترس از برچسب عقب ماندگی جستجو کرد.

چرا باید با پدیده مدگرایی و تجمل گرایی، گرایش افراطی به بعضی رفتارها  مبارزه کنیم؟ بازیابی هویت اصلی خود

فرزا و فرود در باز اندیشی و خودیابی زنان:

·       باز تعریف از هویت خود ( اندیشه ها، عادات، افکار، ایده ها، علائق فردی و ...)

·       رها شدن ازعادت دیرینه  نفی خویش به نفع دیگران

باید به بازتعریف خود دست بزنیم. فرو رفتن در نقشهای سنتی زن مانند مادر ، همسر موجب  عدم توجه به علائق فردی  و فردیت زن به عنوان یک انسان مستقل شده است.

زنان در یک جامعه اسلام زده، در نقش سنتی که خانواده و جامعه بر دوش او گذاشته بسیار موفق است اما در نقش فردی و در پاسخگویی به نیازهای اجتماعی ناموفق است.  بسیاری از زنان نیز ناخودآگاه ،در شکل گیری این دیدگاه و ایجاد این عادت ( یعنی حضور موفق در خانه و حضور ناتوان در جامعه ) در بین مردم نقش دارند.   

تعارض هویتی چه زمانی آغاز می شود؟

·       کشف توانایی های خود

·       آگاهی از فردیت له شده

·       اعتراض به سرکوب خواسته ها

تعارض هویتی چه زمانی آغاز می شود؟ وقتی زن متوجه می شود که توانایی هایش بیش از یک زن خانه دار است. در نزد اين زنان دست‌يابي به هويتي متمايز از اين هويت جمعي امري است كه به تدريج و از دل كتمان‌ها و دودلي‌هاي پنهاني زاده مي‌شود. کنده شدن به نقشی که برای ما و سایرین عادت شده است کار آسانی نیست.

 وقتی فرد متوجه می شود که در ایفای نقش خود، فردیت خود را زیر پا له کرده است، علائق و خواسته هایش را به کناری نهاده است در واقع خود را فراموش کرده است. او به سرکوب خواسته هایش توجه می کند. او نیاز به شنیده شدن دارد. نیاز به سخن گفتن دارد. دیده شدن و محبت شدن!

ویژگی های شخصيتی یک زن سنتی ایرانی چیست؟ صفاتي چون مهرباني، همراهي، فداکاری، صبوري

اگرچه بيشتر زنان بازانديش، ترجيح مي‌دهند پس از واكاوي زندگي خود، پايبندي به چارچوب‌هاي پيشين را حفظ نموده و با كمي تغيير و تعديل اركان زندگي خود را از نو به گونه‌اي ساماندهي كنند كه عناصر متعددي از شيوه زيست زندگي سنتي و نو را در خود داشته باشد.